Chào mừng đến với cổng thông tin điện tử CỤC VĂN HÓA CƠ SỞ
Tìm kiếm thông tin
Liên kết website
Thống kê truy cập
  • Online: 15
  • Visited: 5623810

Kế thừa và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong quá trình toàn cầu hóa

Toàn cầu hóa - Xu thế thời đại
Toàn cầu hóa là một xu thế tất yếu mà các quốc gia trên thế giới đều phải chấp nhận và tranh thủ những yếu tố tích cực, loại bỏ những yếu tố tiêu cực để bứt nhanh trên con đường phát triển.
Toàn cầu hóa có những mặt tích cực cơ bản là tạo điều kiện thuận lợi để giao lưu, hội nhập văn hóa, tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa văn hóa thế giới, thúc đẩy và hình thành nền kinh tế tri thức, góp phần hình thành lối sống văn minh, hiện đại. Nhưng bên cạnh đó, toàn cầu hóa cũng có những tác động tiêu cực là tạo nguy cơ lệ thuộc về kinh tế, văn hóa, chính trị dẫn đến các cuộc xung đột sắc tộc, tôn giáo; các giá trị văn hóa truyền thống bị phôi phai, biến dạng; đạo dức truyền thống bị xói mòn, lối sống thực dụng, vị kỷ, lai căng. Trong quá trình toàn cầu hóa hiện nay, vấn đề kế thừa và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống được đặt ra bức thiết hơn bao giờ hết đối với mọi quốc gia. Bởi lẽ, văn hóa truyền thống là nền tảng, không có văn hóa truyền thống sẽ không có sự phát triển. Giá trị văn hóa truyền thống là những giá trị thuộc về tư tưởng, lối sống, chuẩn mực đạo đức được cộng đồng thừa nhận và bảo tồn, gìn giữ từ đời này sang đời khác… Không dựa trên nền tảng của giá trị văn hóa truyền thống thì không thể tiếp thu có hiệu quả những thành tựu hiện đại và càng không thể có sự phát triển lâu bền.
Từ khi Đảng ta lãnh đạo và khởi xướng công cuộc đổi mới, đất nước ta đã có những bước phát triển to lớn, đáng mừng, đặc biệt là gần đây khi chúng ta gia nhập WTO. Tuy nhiên, mặt trái của cơ chế thị trường đã tác động trực tiếp đến các giá trị văn hóa truyền thống, làm biến đổi và gây sức ép không nhỏ trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa đó. Đại hội Đảng lần thứ X đã nhận định “Lĩnh vực văn hóa - xã hội tiếp tục có nhiều vấn đề bức xúc chậm được giải quyết”(1). Đó là việc xây dựng nềp sống văn hóa chưa được coi trọng đúng mức. Tình trạng suy thoái, xuống cấp về đạo đức, lối sống, sự gia tăng tệ nạn xã hội và tội phạm đáng lo ngại, nhất là trong lớp trẻ. Một số tệ nạn xã hội chưa được ngăn chặn có hiệu quả. Dáng chú ý là hiện tượng suy thoái về đạo đức, lối sống trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên có chức quyền, “tệ sùng bái nước ngoài, coi thường giá trị văn hóa dân tộc, chạy theo lối sống thực dụng, cá nhân vị kỷ đang gây hại đến thuần phong mỹ tục của dân tộc” (2).
Việc kế thừa và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh toàn cầu hóa ở nước ta vừa có tính cấp bách, trước mắt, vừa mang tính chiến lược, lâu dài nhằm xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, dậm đà bản sắc dân tộc, góp phần xây dựng nhân cách con người Việt Nam phù hợp với yêu cầu của sự nghiệp đổi mới, để văn hóa thực sự là nền tảng, là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Những yêu cầu đặt ra
Dựa vào tiêu chí xác định giá trị văn hóa, câc giá trị văn hóa truyền thống cơ bản của dân tộc ta bao gồm: chủ nghĩa yêu nước, lòng thương yêu, quý trọng con người, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng; lòng dũng cảm, bất khuẩt, đức tính cần, kiệm, khiêm tốn, giản dị, trung thực, thủy chung, lạc quan…
Để kế thừa và phát huy giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, cần bảo đảm các yêu cầu cơ bản sau:
Một là, kế thừa có tính phê phán, chọn lọc.
Trong truyền thống có những mặt giá trị và phi giá trị. Chính vì vậy, phải nhận thức rõ và xác định cho đúng những giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam đích thực. Với những nét giá trị truyền thống mang đậm bản sắc dân tộc, đã được kiểm nghiệm, đánh giá của lịch sử, thời gian, được cộng đồng thừa nhận thì cần kế thừa và phát huy. Trái lại, đối với những mặt lạc hậu, lỗi thời, cản trở sự tiến bộ thì phải khắc phục hoặc kiên quyết loại bỏ. Ví dụ như: tư tưởng tiểu nông (cục bộ địa phương “phép vua thua lệ làng”, bình quân chủ nghĩa…).
Hai là, kế thừa phải gắn với quá trình xây dựng xã hội mới, nền văn hóa mới và con người mới.
Các giá trị truyền thống không có nghĩa là bất biến, trái lại, nó liên tục được bổ sung cho phù hợp với cuộc sống đang diễn ra. Bởi lẽ, trong kế thừa văn hóa, cái mới bao giờ cũng ra đời dựa trên cái cũ. Cái cũ là tiền đề để cái mới ra đời và phát triển. Điều này cũng có nghĩa là, nếu không có truyền thống thì sẽ chẳng có hiện tại và tương lai. Muốn phát triển đất nước theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa không thể không dựa trên nền tảng truyền thống. Bổ sung những giá trị mới, các yếu tố truyền thống sẽ được phát huy có hiệu quả. Nền văn hóa mới mà Đảng ta đã xác định là nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) đã nêu rõ: Nền văn hóa tiên tiến bao gồm những đặc trưng: yêu nước và tiến bộ; có nội dung cốt lõi là độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; nhằm mục tiêu tất cả vì con người v.v… “Bản sắc văn hóa dân tộc của văn hóa Việt Nam gồm những giá trị bền vững, những tinh hoa được vun đắp nên qua lịch sử hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước, Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã - Tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý, đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động; sự tinh tế trong ứng xử, tính giản dị trong lối sống…”(3).
Ba là, kế thừa và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống gắn với tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại.
Nền văn hóa Việt Nam có bề dày hàng ngàn năm với những thành tựu rực rỡ của các nền văn hóa bản địa: Đông Sơn, Gò Mun, Hòa Bình, Sa Huỳnh… Đồng thời, chúng ta đã tiếp thu theo hướng Việt hóa các nền văn hóa phương Đông du nhập vào Việt Nam như Phật giáo, Lão giáo. Người Việt Nam tiếp thu một cách uyển chuyển và tinh tế tư tưởng Nho giáo, đó là tư tưởng trọng đạo đức, trọng tình người, mối quan hệ nhà - làng - nước bảo đảm sự cố kết cá nhân và cộng đồng đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến đời sống người Việt, cho đến tận hôm nay…
Bảo vệ bản sắc dân tộc phải gắn kết với mở rộng giao lưu quốc tế, tiếp thu có chọn lọc cái hay, cái tiến bộ trong văn hóa các dân tộc khác. Giao lưu văn hóa như là một tất yếu khách quan bởi chính nhờ giao lưu hội nhập mà bản sắc văn hóa dân tộc được bổ sung những yếu tố ngoại lai để làm phong phú bản sắc của mình. Đồng thời, qua đó, cũng góp phần làm phong phú văn hóa thế giới khi chính các nền văn hóa ngoại lai cũng tiếp nhận những giá trị tinh hoa văn hóa Việt Nam.
Bốn là, chống thái độ bảo thủ, đồng thời chống thái độ hư vô.
Bảo tồn truyền thống văn hóa là việc cần làm nhưng không sa vào bảo thủ khi đề cao quá văn hóa dân tộc truyền thống mà coi nhẹ và không chịu tiếp thu tinh hoa văn hóa thế giới. Tự khép kín là làm trái quy luật phát triển, làm cho nền văn hóa trở nên nghèo nàn, đơn điệu. Tôn sùng chủ nghĩa dân tộc thái quá dễ dẫn đến những thái độ cực đoan, sai lầm, bảo thủ và lạc hậu. Điều này sẽ kếo theo sự kìm hãm, níu kéo, làm chậm sự phát triển. Trong lịch sử, triều đình phong kiến Việt Nam nhà Nguyễn đã có lúc sai lầm khi “bế quan tỏa cảng”, đánh mất đi cơ hội phát triển đất nước. Một số quốc gia hiện nay do bị chính sách bao vây cấm vận của Mỹ, hoặc do thể chế chính trị mà gần như đóng cửa với thế giới bên ngoài thì đời sống vật chất cũng như tinh thần của nhân dân hết sức hạn chế.
Sinh thời V.I.Lê-nin đã phê phán gay gắt những quan điểm sai lầm trong việc kế thừa văn hóa theo chủ nghĩa dân tộc hoặc chủ nghĩa hư vô. V.I.Lê-nin nhấn mạnh: “Phải tiếp thu toàn bộ nền văn hóa do chủ nghĩa tư bản để lại và dùng nền văn hóa đó để xây dựng chủ nghĩa xã hội” (4). Chủ nghĩa hư vô là một cực ngược lại của chủ nghĩa dân tộc; phủ nhận văn hóa truyền thống.
Có thể nói, chủ trương của Đảng và Nhà nước ta đều nhất quán trước sau như một, khẳng định việc xây dựng và phát huy một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội và con người trong điều kiện đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội. Để làm được điều đó, cần có nhiều giải pháp đồng bộ, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, các tổ chức, cơ quan, đoàn thể, xã hội cho đến từng gia đình và cá nhân.
 
 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

(1) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X. Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2006, tr.172.
(2), (3) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII.  quốc lần thứ X. Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1998, tr.46, 10-11.
(4) V.I.Lê-nin Toàn tập. Nxb. Tiến bộ, Mát-xcow-va, 1997, t.38, tr.67.
 
 
 
Ths. Bùi Thanh Thủy
Nguồn : Tạp chí XDĐSVH
>> Xem tiếp
 
← Trở lại | ↑ Top    
Tranh cổ động
Tạp chí
Music
Album ảnh
Thời tiết