Chào mừng đến với cổng thông tin điện tử CỤC VĂN HÓA CƠ SỞ
Tìm kiếm thông tin
Liên kết website
Thống kê truy cập
  • Online: 15
  • Visited: 5880000

10 năm xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước tỉnh Quảng Bình

Hương ước (đối với các thôn, bản), quy ước (đối với khu phố, tiểu khu) là văn bản quy phạm xã hội, trong đó quy định các nguyên tắc xử sự do cộng đồng dân cư cùng thỏa thuận và đặt ra để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội mang tính chất tự quản của nhân dân nhằm giữ gìn và phát huy những phong tục, tập quán tốt đẹp và truyền thống văn hóa, góp phần hỗ trợ tích cực cho việc quản lý nhà nước bằng pháp luật. Hương ước, quy ước phản ánh tâm lý của người dân, phản ánh một phương diện quan trọng của văn hóa cộng đồng dân cư.
Sức mạnh cưỡng chế của hương ước, quy ước dựa vào thói quen, nếp sống của cộng đồng dân cư, là sức mạnh có tính chất tâm lý nằm sâu trong tiềm thức của mọi người dân. Hương ươc, quy ước có ý nghĩa giáo dục và động viên nhân dân hành động, gắn bó dân làng thành một cộng đồng chặt chẽ, đồng thời điều tiết các trách nhiệm và các quyền lợi của mọi thành viên trong cộng đồng dân cư. Do đó, hương ước, quy ước có ý nghĩa trong việc bổ sung cho pháp luật khi cần xử lý những vấn đề rất cụ thể nảy sinh từ nếp sống đặc thù của cộng đồng dân cư. Mặt khác, nội dung của hương ước, quy ước là những nguyện vọng do nhân dân tự đặt ra, được thảo luận, bàn bạc và nhất trí thông qua, phù hợp với pháp luật và phong tục tập quán tốt đẹp của nhân dân nên được toàn thể nhân dân tự giác chấp hành. Chính vì vậy, các hoạt động của cộng đồng dân cư trong thôn, bản, tiểu khu phố trở nên nền nếp hơn, người dân đã hiểu được những việc gì mình được làm và không được làm, các hủ tục đã được hạn chế tối đa.
Trong 10 năm qua, công tác xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước trên địa bàn tỉnh Quảng Bình đã từng bước được hoàn thiện và ngày càng phát huy hiệu quả, góp phần quan trọng vào việc phát huy dân chủ ở cơ sở, xây dựng gia đình văn hóa, làng văn hóa, tiểu khu văn hóa..., giữ gìn và phát huy những truyền thống, những nét đẹp của văn hóa dân tộc Việt Nam.
Trước năm 1998, trên địa bàn tỉnh Quảng Bình có một số hương ước cổ được xây dựng từ thời phong kiến như hương ước làng Đức Phổ, làng Cảnh Dương,... Tuy nhiên, gần như nhân dân không thực hiện vì có nhiều nội dung không còn phù hợp với tình hình phát triển xã hội và trái pháp luật hiện hành. Việc tổ chức xây dựng và thực hiện chưa có sự quan tâm của các cấp ủy Đảng, chưa có sự hướng dẫn quản lý của các cấp chính quyền và sự phối hợp của các ban ngành, đoàn thể.
Sau 10 năm thực hiện Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về việc xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước, đến nay toàn tỉnh Quảng Bình có 1.225 tiểu khu, thôn, bản đã xây dựng được 1.197 hương ước và 72 quy ước bảo vệ và phát triển rừng, chiếm 97,7% tổng số làng, thôn, bản, tiểu khu phố trên địa bàn toàn tỉnh (trong đó đã có 524 thôn bản, tiểu khu tiến hành sửa đổi, bổ sung hương ước, quy ước).
Để có được những kết quả đó, ngay từ năm 1998 UBND tỉnh Quảng Bình đã chỉ đạo Sở Tư pháp, Sở văn hóa, Thể thao và Du lịch, UBND các huyện, thành phố tổ chức các lớp bồi dưỡng kiến thức pháp luật và tập huấn kỹ năng, nghiệp vụ xây dựng hương ước, quy ước cho cán bộ Tư pháp, cán bộ văn hóa và các trưởng thôn, bản, tiểu khu trên địa bàn toàn tỉnh. Ban Chỉ đạo phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” tỉnh năm 1999 đã in và phát hành đến cơ sở tài liệu “Hướng dẫn xây dựng nếp sống văn hóa, gia đình văn hóa, làng văn hóa” với nhiều nội dung, trong đó có phần hướng dẫn xây dựng hương ước, quy ước văn hóa và một số hương ước, quy ước mẫu để cơ sở tham khảo trong soạn thảo hương ước, quy ước của địa phương.
Hầu hết các hương ước, quy ước trên địa bàn tỉnh Quảng Bình đã đưa các nội dung về thực hiện dân chủ ở cơ sở, chính sách dân số, kế hoạch hóa gia đình, xây dựng nếp sống văn minh, gia đình văn hóa làm một trong những nội dung chính. Đặc biệt các vùng dân tộc ít người thuộc các huyện miền núi Tuyên Hóa, Minh Hóa và các huyện có rừng đã đưa vào hương ước, quy ước những nội dung về bảo vệ, phát triển rừng; định canh, định cư; chống các phong tục lạc hậu, mê tín dị đoan, góp phần xây dựng thôn, bản, làng phát triển bền vững, thực hiện nếp sống văn hóa.
Nội dung hương ước tại các thôn, bản, tiểu khu phố đều quy định rõ những việc dân phải được biết và bàn như chủ trương, đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; quy định việc quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai; quyết toán thu chi các loại quỹ, các khoản đóng góp xây dựng hạ tầng, công trình phúc lợi hay chủ trương vay vốn phát triển sản xuất, xóa đói giảm nghèo....Các thôn, bản, tiểu khu còn chủ động lồng ghép quy chế dân chủ vào xây dựng quy ước, hương ước về nếp sống văn hóa, được nhân dân đồng tình ủng hộ, như việc thanh niên nam nữ kết hôn đúng tuổi quy định, đến UBND xã đăng ký kết hôn, không được tảo hôn, không được lấy vợ lẽ. Để xóa bỏ các phong tục, tập quán lạc hậu, các nghi lễ tốn kém trong ma chay, đám tang các hương ước, quy ước đã quy định khi có người chết không thực hiện trả lễ 3 ngày, 50 ngày, 100 ngày; không được nằm đường, không được cầu đồng; không để người chết trong nhà quá 48 giờ đồng hồ,....Hương ước, quy ước còn quy định việc sống đoàn kết, hòa thuận, tương thân, tương ái giữa các dòng họ, mọi người dân trong thôn, bản, tiểu khu có trách nhiệm giúp đỡ trẻ mồ côi, người già yếu, bệnh tật không nơi nương tựa và những gia đình có hoàn cảnh khó khăn, người lầm lỗi. Hàng năm mỗi gia đình còn đóng góp bằng hiện vật, ngày công hoặc tiền mặt để lo những công việc chung của làng, bản, thôn, tiểu khu. Người lớn chưa biết chữ đều được học xóa mù chữ. Việc khuyến học, khuyến tài tại các địa phương đã được đưa vào hương ước, quy ước nhằm động viên khuyến khích cán bộ và nhân dân tích cực học tập, nâng cao kiến thức văn hóa và chuyên môn nghiệp vụ, gia đình nào khó khăn thì chính quyền địa phương kết hợp với thôn, bản, tiểu khu bàn bạc tìm cách giúp đỡ con em yên tâm học tập; để khuyến khích tinh thần học tập của con em địa phương, hương ước của một số thôn, bản, tiểu khu đã quy định việc trích quỹ phúc lợi thưởng cho các gia đình có con em là học sinh giỏi cấp tỉnh, học sinh thi đỗ đại học,...Các hình thức phạt trong hương ước, quy ước chủ yếu là dựa trên sức mạnh của dư luận xã hội, cộng đồng như các hình thức giáo dục, phê bình của gia đình, tập thể cộng đồng, thông báo trên hệ thống truyền thanh ở cơ sở. Ngoài ra, việc vận dụng sáng tạo quy chế dân chủ trong xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước đã góp phần ổn định chính trị, xã hội trên địa bàn các thôn, bản, tiểu khu, được nhân dân đồng tình ủng hộ và nghiêm túc chấp hành các chủ trương, đường lối, pháp luật của Đảng và Nhà nước.
Quá trình triển khai Chỉ thị số 24/1998/CT-TTg về việc xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước, cơ quan Tư pháp, cơ quan Văn hóa và UBMTTQVN các cấp đã có sự phối hợp trong quản lý nhà nước và chỉ đạo, hướng dẫn các địa phương xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước như lồng ghép việc thực hiện hương ước, quy ước với việc thực hiện các cuộc vận động khác như gắn với việc thực hiện phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, “Thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở”, xây dựng gia đình văn hóa, làng văn hóa, khu phố văn hóa,...
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được vẫn còn một số tồn tại, hạn chế cần khắc phục như đến cuối tháng 11-2009, trên địa bàn tỉnh Quảng Bình vẫn còn 28 thôn, bản, tiểu khu chưa xây dựng được hương ước, quy ước (chiếm 2,3%), nguyên nhân là do một số thôn, bản, tiểu khu mới được thành lập hoặc chia tách, sát nhập từ các thôn, bản, tiểu khu khác nên chưa kịp triển khai thực hiện. Một số hương ước, quy ước thường rập khuôn, máy móc, điều chỉnh những quan hệ xã hội mà pháp luật đã điều chỉnh hoặc quy định trái với pháp luật, trái với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, trong đó việc chạy theo thành tích của một số địa phương dẫn đến một số trường hợp các bản hương ước, quy ước được hướng dẫn quá cụ thể nên thường giống nhau chưa mang tính đặc thù của từng làng, thôn cụ thể. Tuy các luật tục đã được đưa vào hương ước, quy ước nhưng các chính quyền địa phương chưa thực hiện tốt việc giám sát, tuyên truyền, chấn chỉnh khi vi phạm hương ước, quy ước nên các bản hương ước, quy ước bị lãng quên và các luật tục vẫn quay trở lại làm công cụ điều chỉnh. Mặt khác, quy trình xây dựng hương ước, quy ước đã cụ thể hóa trong Luật nhưng sự hạn chế về năng lực của một số cán bộ cấp xã đã làm trì hoãn tiến độ xây dựng hương ước, quy ước. Tên gọi và đối tượng điều chỉnh còn lẫn lộn, chủ thể ban hành hương ước, quy ước chưa đúng quy định. Các hương ước, quy ước phần nhiều lẫn lộn với quy chế thực hiện dân chủ ở cơ sở. Nội dung hương ước, quy ước mới còn sơ sài, lặp lại pháp luật và chủ trương, chính sách của Nhà nước một cách khô khan, thiếu cụ thể, chưa sát vơi điều kiện và đặc điểm của từng làng, câu chữ trong văn bản còn nặng tính hô hào, khẩu hiệu. Có không ít bản hương ước, quy ước có những điều khoản không đúng với tinh thần của pháp luật, can thiệp quá sâu vào đời sống cá nhân, đi ngược lại cả những phong tục truyền thống từ lâu đời... Hy vọng rằng, trong thời gian tới, những tồn tại trên sẽ được kịp thời chấn chính để hương ước, quy ước thật sự góp phần xây dựng cuộc sống ngày càng tốt đệp hợp.

Mai Xuân Thành

Nguồn : Tạp chí XDĐSVH
>> Xem tiếp
 
← Trở lại | ↑ Top    
Tranh cổ động
Tạp chí
Music
Album ảnh
Thời tiết